کارکرد تورات در ترجیح میان وجوه قرائات در قصص قرآن

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، دانشیار علوم قرآن وحدیث، دانشگاه خوارز می، تهران، ایران،

2 استادیار دانشگاه ولی عصر رفسنجان

چکیده

مقاله حاضر، به بررسی نقش تورات در سنجش و ارزیابی وجوه مختلف قرائت قرآن می پردازد. مفروض تحقیق آن است که در مواضع اختلاف میان قاریان قرآن، بررسی ارزش وجوه مختلف قرائت، ضرورت دارد و در این راستا، پیشینه توراتی مضامین قرآن می تواند به عنوان یکی از قرائن و شواهد، لحاظ گردد.
بدینسان در اختلافات قاریان میان وجوه «یَخافون/ یُخافون»، «إمراتَک/ إمراتُک»، «فومها/ ثومها»، «مصراً/ مصرَ»، «عَرَضَهُم/ عَرَضَها/عَرَضَهن»، «یُذَبِّحُونَ/ یُقَتِّلون»، «لَهُ / لِلّه» و ذکر یا حذف «و لا یلتفت منکم احدٌ»، می توان از پیشینه توراتی قصه های قرآن در تأیید یکی از وجوه قرائت مدد جست.
تقویت برخی از وجوه قرائت قرآن توسط تورات، به معنای آن نیست که تورات، نتیجه نهایی در ترجیح میان قرائت های قرآن را رقم می زند بلکه نتیجه، همواره از جمع همه قرائن به دست می آید. از این رو، هرگاه قرائت رقیب، با شواهدی ثقیل تر از پیشینه توراتی، پیشتیبانی گردد، در فرجام امر، قرائت تأیید شونده با تورات، قرائت مختار قلمداد نمی شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Examining the Role of the Torah in the Preferential Evaluation of Variant Qurʾānic Readings in the Narrative Passages

نویسندگان [English]

  • Rouhollah Najafi 1
  • Mohammad Najafi 2
1 Corresponding Author, Associate Professor of Quran and Hadith Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Vali Asr University of Rafsanjan
چکیده [English]

Objective: This study aims to investigate the role of the Torah as one of the external contextual indicators (qarāʾin khārijiyyah) in the process of tarjīḥ (preferential evaluation) among variant Qurʾānic readings (wujūh al-qirāʾāt), particularly within the narrative passages (qaṣaṣ al-Qurʾān). The central research question concerns how the Torah’s narrative background may be utilized in assessing and selecting between competing readings.
Method: The research adopts a descriptive-analytical method with a comparative approach. The research population includes all instances of variant readings in the Qurʾānic narrative verses, from which purposive sampling was conducted. Data were collected through a comparative examination of the Qurʾānic text, authoritative exegetical works (tafsīr), classical manuals of qirāʾāt, and available translations of the Torah. The analytical procedure involved comparing variant readings with the Torah as an external textual indicator and evaluating the degree of congruence between each reading and the Torah’s narrative account.
Findings: The findings demonstrate that in eight instances of variant readings within Qurʾānic narratives, the Torah may function as a supporting indicator in preferring one reading over another:
In Qur'an 5:23 (“yakhāfūn / yukhāfūn”), the Torah supports the active form (yakhāfūn); In 11:81 (“imraʾatuka / imraʾatuki”), the Torah corroborates the nominative reading; In 11:81 (inclusion or omission of “wa lā yaltafit minkum aḥad”), the Torah confirms the ʿUthmānic codex reading; In 2:61 (“fūmihā / thūmihā”), the Torah strengthens the non-canonical reading thūmihā (“garlic”); In 2:61 (“miṣran / Miṣra”), the Torah supports the reading without tanwīn, treating “Miṣr” as a proper noun; In 2:31 (“ʿaraḍahum / ʿaraḍahā / ʿaraḍahunna”), the Torah favors the non-canonical feminine/non-rational pronoun forms; In 2:49 (“yudhabbiḥūn / yuqattilūn”), the Torah strengthens the reading yuqattilūn; In 12:100 (“lahu / li-llāh”), the Torah supports the well-known reading lahu.
Conclusion: The Torah may serve as a valid supplementary indicator alongside traditional criteria of tarjīḥ, such as conformity to the ʿUthmānic consonantal skeleton (rasm al-muṣḥaf), authenticity of transmission, and compliance with Arabic grammatical norms. Nevertheless, it does not independently determine the final preference; rather, the preferred reading is that which is supported by the cumulative weight of evidentiary indicators. This study opens a new avenue in qirāʾāt research and highlights the importance of engaging earlier scriptural traditions in Qurʾānic studies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Torah
  • Qurʾānic variant readings
  • preferential evaluation (tarjīḥ)
  • Qurʾānic narratives
  • comparative exegesis
  • Torahic background

مراجع

  1. ابن‌ابی‌مریم، نصر بن علی بن محمد، الکتاب الموضح فی وجوه القرائات و عللها، تحقیق: عمر حمدان الکبیسی، جده: الجماعه الخیریه بتحفیظ القرآن الکریم، ۱۴۱۴ق.
  2. ابن‌الجزری، ابوالخیر محمد بن محمد، النشر فی القرائات العشر، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۲۰۱۱م.
  3. ابن‌جنّی، ابوالفتح عثمان، المحتسب فی تبیین وجوه شواذ القراءات، قاهره: وزاره الاوقاف، المجلس الاعلی للشئون الاسلامیه، ۱۴۱۴-۱۴۱۵ق.
  4. ابن‌خالویه، اعراب القرائات السبع و عللها، تحقیق: ابو محمد الاسیوطی، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۷ق.
  5. ابن‌زنجله، ابوزرعه عبدالرحمن بن محمد، حجة القرائات، تحقیق: سعید الافغانی، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۸ق.
  6. ابن‌عاشور، محمد الطاهر، التحریر و التنویر، بیروت: موسسه التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
  7. ابن‌عطیّه، ابو محمد عبدالحق، المحرّر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت: دار ابن‌حزم، بی‌تا.
  8. ابن‌مهران، احمد بن حسین الاصبهانی، المبسوط فی القرائات العشر، تحقیق: سبیع حمزه حاکمی، دمشق: مطبوعات مجمع اللغة العربیه، بی‌تا.
  9. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۶۶ش.
  10. ازهری، خالد بن عبدالله، شرح التصریح علی التوضیح، تحقیق: محمد باسل عیون السود، بی‌جا، انتشارات ناب مصطفوی، ۱۴۳۲ق.
  11. خطیب، عبداللطیف، معجم القراءات، دمشق: دار سعد الدین، ۱۴۳۰ق.
  12. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تهران: موسسه الصادق، ۱۴۲۹ق.
  13. زجّاج، ابو اسحاق ابراهیم السری، معانی القرآن و اعرابه، تصحیح: عرفان بن سلیم، بیروت: المکتبه العصریه، ۱۴۲۷ق.
  14. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی، ۱۴۲۹ق.
  15. صادقی تهرانی، محمد، ترجمان وحی (قرآن کریم با ترجمه فارسی)، قم: انتشارات شکرانه، ۱۳۸۷ش.
  16. طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، تصحیح: ابوالقاسم گرجی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
  17. طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری: جامع البیان عن تأویل‌ای القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربیّ، بی‌تا.
  18. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تصحیح: احمد حبیب قصیر العاملی، بیروت: الامیره، ۱۴۳۱ق.
  19. عکبریّ، ابو البقاء عبدالله بن حسین، املاء ما منّ به الرحمن، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق.
  20. فخر رازی، محمد بن عمر، تفسیر الفخر الرازی المشتهر بالتفسیر الکبیر و مفاتیح الغیب، بیروت: دارالفکر، ۱۴۲۵-۱۴۲۶ق.
  21. فرّاء، یحیی بن زیاد، معانی القرآن، تحقیق: عماد الدین بن سید آل درویش، بیروت: عالم الکتب، ۱۴۳۲ق.
  22. فیض کاشانی، مولی محسن (محمد بن مرتضی)، کتاب الصافی فی تفسیر القرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۱۹ق.
  23. قیسی، مکی بن ابی‌طالب، الکشف عن وجوه القراءات السبع وعللها و حججها، بیروت: کتاب-ناشرون، ۱۴۳۲ق.
  24. کتاب مقدس (ترجمه قدیم)؛ شامل کتب عهد عتیق و عهد جدید، بی‌جا: انتشارات ایلام، ۲۰۰۵م.
  25. معارف، مجید، «مقدّمه‌ای بر تاریخ اختلاف قرائت قرآن»، مقالات و بررسی‌ها، دفتر ۶۳، ۱۳۷۷ش.
  26. مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق: احمد فرید، بیروت: دارالکتب العلمیه، ۱۴۲۴ق.
  27. موسوی سبزواری، سید عبدالاعلی، مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن، قم: دار التفسیر، ۱۴۳۱ق.
  28. نحاس، ابوجعفر احمد بن محمد، اعراب القرآن، بیروت: دار و مکتبه الهلال، ۲۰۰۴م.
  29. نسفی، ابوالبرکات عبدالله بن احمد، تفسیر النسفی: مدارک التنزیل و حقائق التأویل، بیروت: المکتبه العصریه، ۱۴۳۰ق.
  30. هذلی، ابوالقاسم یوسف بن علی، الکامل فی القرائات، تحقیق: جمال بن السید بن رفاعی، بی‌جا: مؤسسة السما، ۱۴۲۸ق.
  31. یعقوب، امیل بدیع و عاصی، میشال، المعجم المفصل فی اللغه والادب، بی‌جا: ناب مصطفوی، ۱۴۳۲ق.

 

 

 

ترجمه منابع به انگلیسی:

  • Ibn Abī Maryam, N. A. M. (1414 AH [1993]). Al-kitāb al-muwaḍḍiḥ fī wujūh al-qirāʼāt wa ʻilalihā [The elucidating book on the aspects of Qur’anic readings and their reasons] (ʻU. Ḥ. al-Kubaysī, Ed.). Al-Jamāʻah al-Khayrīyah bi-Taḥfīẓ al-Qurʼān al-Karīm.
  • Ibn al-Jazarī, A. M. M. (2011). Al-nashr fī al-qirāʼāt al-ʻashr [The dissemination of the ten Qur’anic readings]. Dār al-Kutub al-ʻIlmīyah.
  • Ibn Jinnī, A. F. ʻU. (1414–1415 AH [1993–1994]). Al-muḥtasib fī tabyīn wujūh shawādhdh al-qirāʼāt [The assiduous in clarifying the aspects of anomalous readings]. Wizārat al-Awqāf, al-Majlis al-Aʻlá lil-Shuʼūn al-Islāmīyah.
  • Ibn Khālawayh. (1427 AH [2006]). Iʻrāb al-qirāʼāt al-sabʻ wa ʻilalihā [The inflection of the seven readings and their reasons] (Abū Muḥammad al-Asyūṭī, Ed.). Dār al-Kutub al-ʻIlmīyah.
  • Ibn Zanjalah, A. Z. ʻA. M. (1418 AH [1997]). Ḥujjat al-qirāʼāt [The proof of the readings] (S. al-Afghānī, Ed.). Muʼassasat al-Risālah.
  • Ibn ʻĀshūr, M. al-Ṭ. (1420 AH [1999]). Al-taḥrīr wa al-tanwīr [The liberation and enlightenment]. Muʼassasat al-Tārīkh al-ʻArabī.
  • Ibn ʻAṭīyah, A. M. ʻA. (n.d.). Al-muḥarrar al-wajīz fī tafsīr al-kitāb al-ʻazīz [The concise editor in the exegesis of the Mighty Book]. Dār Ibn Ḥazm.
  • Ibn Mihrān, A. Ḥ. al-Iṣbahānī. (n.d.). Al-mabsūṭ fī al-qirāʼāt al-ʻashr [The extended on the ten readings] (S. Ḥ. Ḥākimī, Ed.). Maṭbūʻāt Majmaʻ al-Lughah al-ʻArabīyah.
  • Abū al-Futūḥ al-Rāzī, Ḥ. ʻA. (1366 SH [1987]). Rawḍ al-jinān wa rūḥ al-jinān [The garden of paradises and the spirit of paradises]. Bunyād-i Pazhūhishhā-yi Islāmī.
  • Azharī, K. ʻA. (1432 AH [2011]). Sharḥ al-taṣrīḥ ʻalá al-tawḍīḥ [Commentary on the declaration upon the clarification] (M. B. ʻUyūn al-Sūd, Ed.). Intishārāt-i Nāb-i Muṣṭafavī.
  • Khaṭīb, ʻA. al-Laṭīf. (1430 AH [2009]). Muʻjam al-qirāʼāt [Dictionary of Qur’anic readings]. Dār Saʻd al-Dīn.
  • Rāghib al-Iṣfahānī, Ḥ. M. (1429 AH [2008]). Al-mufradāt fī gharīb al-Qurʼān [The vocabulary of rare words in the Qur’an]. Muʼassasat al-Ṣādiq.
  • Zajjāj, A. I. I. al-Sarī. (1427 AH [2006]). Maʻānī al-Qurʼān wa iʻrābuh [The meanings of the Qur’an and its inflection] (ʻI. S. Salīm, Ed.). Al-Maktabah al-ʻAṣrīyah.
  • Zamakhsharī, M. ʻU. (1429 AH [2008]). Al-kashshāf ʻan ḥaqāʼiq ghawāmiḍ al-tanzīl [The unveiler of the realities of the obscurities of revelation]. Dār al-Kitāb al-ʻArabī.
  • Ṣādiqī Tihrānī, M. (1387 SH [2008]). Tarjumān-i vaḥy (Qurʼān-i Karīm bā tarjumah-i Fārsī) [Translator of revelation (The Holy Qur’an with Persian translation)]. Intishārāt-i Shukrānah.
  • Ṭabarsī, A. ʻA. F. Ḥ. (1377 SH [1998]). Tafsīr-i Jawāmiʻ al-jāmiʻ [Commentary of the comprehensive compendium] (A. Gurjī, Ed.). Intishārāt-i Dānishgāh-i Tihrān.
  • Ṭabarī, M. J. (n.d.). Tafsīr al-Ṭabarī: Jāmiʻ al-bayān ʻan taʼwīl āy al-Qurʼān [Exegesis of al-Ṭabarī: The comprehensive elucidation of the interpretation of the verses of the Qur’an]. Dār Iḥyāʼ al-Turāth al-ʻArabī.
  • Ṭūsī, M. Ḥ. (1431 AH [2010]). Al-tibyān fī tafsīr al-Qurʼān [The elucidation in the exegesis of the Qur’an] (A. Ḥ. Qaṣīr al-ʻĀmilī, Ed.). Al-Amīrah.
  • ʻUkbarī, A. al-B. ʻA. Ḥ. (1421 AH [2000]). Imlāʼ mā manna bihi al-Raḥmān [The dictation of what the Most Merciful has bestowed]. Dār al-Kutub al-ʻIlmīyah.
  • Fakhr al-Rāzī, M. ʻU. (1425–1426 AH [2004–2005]). Tafsīr al-Fakhr al-Rāzī al-mushtahir bi-al-tafsīr al-kabīr wa mafātīḥ al-ghayb [Exegesis of Fakhr al-Rāzī renowned as the grand exegesis and the keys of the unseen]. Dār al-Fikr.
  • Farrāʼ, Y. Z. (1432 AH [2011]). Maʻānī al-Qurʼān [The meanings of the Qur’an] (ʻI. al-Dīn ibn Sayyid Āl Darwīsh, Ed.). ʻĀlam al-Kutub.
  • Fayḍ Kāshānī, M. M. (Muḥammad ibn Murtaḍá). (1419 AH [1998]). Kitāb al-ṣāfī fī tafsīr al-Qurʼān [The sufficing book in the exegesis of the Qur’an]. Dār al-Kutub al-Islāmīyah.
  • Qaysī, M. A. Ṭ. (1432 AH [2011]). Al-kashf ʻan wujūh al-qirāʼāt al-sabʻ wa ʻilalihā wa ḥujajihā [The unveiling of the aspects of the seven readings, their reasons and proofs]. Kitāb Nāshirūn.
  • Kitāb-i Muqaddas (Tarjumah-i Qadīm); Shāmil-i Kutub-i ʻAhd-i ʻAtīq va ʻAhd-i Jadīd [The Holy Bible (old translation); including the books of the Old and New Testaments]. (2005). Intishārāt-i Īlām.
  • Maʻārif, M. (1377 SH [1998]). Muqaddamah-ʼī bar tārīkh-i ikhtilāf-i qirāʼat-i Qurʼān [An introduction to the history of differences in Qur’anic readings]. Maqālāt va Barrasīhā, (63).
  • Muqātil ibn Sulaymān. (1424 AH [2003]). Tafsīr Muqātil ibn Sulaymān [Exegesis of Muqātil ibn Sulaymān] (A. Farīd, Ed.). Dār al-Kutub al-ʻIlmīyah.
  • Mūsawī Sabzawārī, S. ʻA. al-Aʻlá. (1431 AH [2010]). Mawāhib al-Raḥmān fī tafsīr al-Qurʼān [The gifts of the Most Merciful in the exegesis of the Qur’an]. Dār al-Tafsīr.

·  Naḥḥās, A. J. A. M. (2004). Iʻrāb al-Qurʼān [The inflection of the Qur’an]. Dār wa Maktabat 

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 16 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری: 14 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 12 آذر 1402

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار