تحلیل اختلاف قراءات سبع در تفسیر سوره یونس

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران،

2 نویسنده مسئول،دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران،

چکیده

هدف:این پژوهش با هدف بررسی میزان تأثیرگذاری اختلاف قرائات قراء سبعه بر معنای آیات سوره یونس و نیز تبیین موضع قرآن در قبال این قرائات انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق، تحلیل این نکته است که آیا در موارد اختلاف قرائت، معنای حاصل شده با سیاق کلی آیات هماهنگی دارد یا خیر و کدام قرائت می‌تواند به عنوان قرائت اصیل معرفی شود.
 
روش:تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع معتبر تفسیری (مانند مجمع‌البیان، الکشاف، روح المعانی و المیزان) و کتب تخصصی قرائات (مانند التیسیر، النشر و الحجة) انجام شده است. جامعه تحقیق شامل تمامی موارد اختلاف قرائت قراء سبعه در سوره یونس (22 مورد) است که به صورت کامل بررسی و تحلیل شده‌اند.
 
یافته‌ها:از مجموع 22 مورد اختلاف قرائت در سوره یونس، 16 مورد تأثیری در تغییر معنای آیه نداشته و تنها 6 مورد موجب تغییر معنا شده‌اند. در این 6 مورد، قرائت مشهور (عاصم به روایت حفص) با سیاق آیات و انسجام الفاظ قرآن سازگاری کامل داشته و معنای دقیق و کاملی را منتقل کرده است. موارد اختلاف معنادار عبارتند از: آیه 16 (لا أدراکم/ لأدراکم)، آیه 22 (یسیّرکم/ ینشرکم)، آیه 30 (تبلو/ تتلو)، آیه 35 (لایهَدّی/ لایهْدی)، آیه 81 (السّحر/ آلسّحر) و آیه 88 (لیُضلّوا/ لیَضلّوا).
نتیجه‌گیری:قرآن کریم به واسطه انسجام درونی و سیاق منسجم آیات، خود از اصالت قرائت خویش صیانت کرده است. در تمام مواردی که اختلاف قرائت منجر به تغییر معنا شده، قرائت عاصم به روایت حفص به عنوان قرائت مشهور، با سیاق آیات هماهنگی کامل داشته است. این یافته نشان می‌دهد که علاوه بر اعتبار سندی و شخصیت علمی قاریان، خود قرآن نیز به عنوان معیاری مستقل می‌تواند در تشخیص قرائت صحیح نقش آفرینی کند.
 
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analytical Study of the Variant Readings Transmitted from the Seven Canonical Reciters in the Exegesis of Sūrat Yūnus

نویسندگان [English]

  • Seyyed Mohsen Mousavi 1
  • Sahar Rahimi 2
1 Assistant Professor of Quran and Hadith Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
2 Corresponding author, Ph.D. Candidate in Quran and Hadith Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran. Email
چکیده [English]

Objective: This study examines the extent to which the variant readings (ikhtilāf al-qirāʾāt) transmitted from the Seven Canonical Reciters (al-qurrāʾ al-sabʿah) influence the meaning of the verses of Qur'an, specifically in Sūrat Yūnus. It further seeks to clarify the Qurʾān’s own position regarding these variants. The central research problem concerns whether the meanings generated by divergent readings remain consistent with the overall contextual flow (siyāq) of the verses, and which reading may be identified as the most authentic.
Method: The research employs a descriptive-analytical approach, drawing upon authoritative exegetical sources—such as Majmaʿ al-Bayān, al-Kashshāf, Rūḥ al-Maʿānī, and al-Mīzān—as well as specialized works on qirāʾāt, including al-Taysīr, al-Nashr, and al-Ḥujjah. The research corpus consists of all twenty-two instances of variant readings attributed to the Seven Reciters in Sūrat Yūnus, each of which is comprehensively examined and analyzed.
Findings: Out of the twenty-two cases of variant readings in Sūrat Yūnus, sixteen do not affect the semantic content of the verse, whereas six result in meaningful semantic variation. In these six instances, the widely transmitted reading of ʿĀṣim as narrated by Ḥafṣ demonstrates full consistency with the contextual coherence and internal harmony of the Qurʾānic discourse, conveying the most precise and comprehensive meaning. The semantically significant cases occur in verses 16 (lā adrākum / la-adrākum), 22 (yusayyirukum / yanshurukum), 30 (tablu / tatlu), 35 (lā yahaddī / lā yahdī), 81 (al-siḥr / āl-siḥr), and 88 (li-yuḍillū / li-yaḍillū).
Conclusion: The Qurʾān, through its intrinsic coherence and unified contextual structure, preserves the authenticity of its own reading. In all instances where variant readings yield divergent meanings, the reading of ʿĀṣim through the transmission of Ḥafṣ aligns most consistently with the broader textual context. This finding indicates that, beyond the authority of transmission chains and the scholarly stature of the reciters, the Qurʾān itself functions as an independent criterion in determining the most sound reading

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sūrat Yūnus
  • Seven Canonical Reciters
  • Reading of ʿĀṣim
  • Variant readings
  • Contextual coherence
  • Qurʾānic unity
  1. آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، محقق: عبدالباری عطیه، علی، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
  2. ابن‌ابی‌جامع، علی بن حسین، الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز، محقق: مالک محمودی، قم: دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق.
  3. ابن‌الباذش، احمد بن علی، الإقناع فی القراءات السبع، مصر: دار الصحابه للتراث، بی‌تا.
  4. ابن‌جزری، محمد بن محمد، النشر فی القراءات العشر، تهران: دار الکتب الاسلامیه، بی‌تا.
  5. ابن‌خالویه، حسین بن احمد، الحجه فی القراءات السبع، محقق: سالم مکرم، عبدالعال، بیروت: دار الشروق، ۱۴۰۱ق.
  6. ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، محقق: عبدالسلام عبدالشافی، محمد، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۲ق.
  7. ابوحیان، محمد بن یوسف، البحر المحیط فی التفسیر، محقق: جمیل صدقی محمد، بیروت: دار الفکر، ۱۴۲۰ق.
  8. انصاری، اسماعیل بن خلف، العنوان فی القراءات السبع، محقق: زاهد زهیر و عطیه خلیل، بیروت: عالم الکتب، ۱۴۰۵ق.
  9. الدانی، عثمان بن سعید، التیسیر فی القراءات السبع، محقق: اوتو تریزل، بیروت: دار الکتاب العربی، ۱۴۰۴ق.
  10. رامیار، محمود، تاریخ قرآن، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۹ش.
  11. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، مصحح: حسین احمد مصطفی، بیروت: دار الکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
  12. قاضی، عبدالفتاح، البدور الزاهره فی القراءات العشر المتواتره من طریقی الشاطبیه و الدر، بیروت: دار الکتاب العربی، بی‌تا.
  13. قرآن کریم، ترجمه: فولادوند، محمدمهدی، تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، ۱۴۱۸ق.
  14. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
  15. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مصحح: یزدی طباطبایی، فضل‌الله و رسولی، هاشم، تهران: ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
  16. معارف، مجید، درآمدی بر تاریخ قرآن، تهران: انتشارات نبأ، ۱۳۸۳ش.
  17. معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، قم: موسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید، ۱۳۸۱ش.
  18. خویی، سیدابوالقاسم، کتاب الصلاه (مستند العروه الوثقی)، قم: التوحید للنشر، ۱۴۱۸ق.