اهداف تلاوت مجلسی در اندیشه امام شهید آیت الله خامنه‌ای (قدس سره)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی، (دکترای قرآن و علم)، دانشیار و مدیر گروه قرآن و علم، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف شناسایی، تبیین و صورت‌بندی نظام‌مند اهداف و کارکردهای «تلاوت مجلسیِ مطلوب» از منظر آیت‌الله خامنه‌ای انجام شده است و تلاوت را به‌مثابه رسانه‌ای آموزشی، معنوی و فرهنگی تعریف می‌کند.
روش‌شناسی: پژوهش با رویکرد کیفی، از تحلیل مضمون و «استنطاق متنی» سخنان تخصصی، نوشته‌ها و رهنمودهای قرآنی ایشان بهره می‌گیرد و این داده‌ها را با آیات قرآن، روایات نبوی و میراث کلاسیک علوم قرآنی تلفیق می‌کند.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که اهداف تلاوت مجلسی در یک پیوستار سلسله‌مراتبی و علّیِ سه‌سطحی سازمان یافته‌اند: اهداف مقدماتی شامل افزایش دسترسی عمومی و عدالت فرهنگی در شنیدن قرآن، ایجاد انس اجتماعی و فضای قرآنی و انتقال عمق عاطفی و تصویرپردازی زنده آیات از طریق «مهندسی تلاوت» است؛ اهداف میانی شامل تقویت اثرپذیری درونی قاری، ایجاد خشوع و واکنش عاطفی در شنوندگان و برانگیختن تحول اخلاقی و معنوی است؛ و اهداف نهایی شامل احیای ذکر الهی، تعمیق ایمان و یقین و هدایت رفتار فردی و جمعی به سوی التزام عملی به فرامین قرآن و سبک زندگی قرآنی است.
نتیجه‌گیری: از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، تلاوت مجلسی فراتر از اجرای صوتی یا هنر تشریفاتی است؛ بلکه رسانه‌ای تربیت‌کننده، تحول‌آفرین و تمدن‌ساز است که در آن فنون صوتی و نغمات، صرفاً در خدمت انتقال معنا و جهت‌دهی جامع رفتاری قرار می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Objectives of Public Quranic Recitation (Tilāwah Majlisī) in the Thought of Ayatollah Khamenei

نویسنده [English]

  • Seyyed Isa Mostarhami
Faculty member and associate professor of the Quran and Science Department, Quran and Hadith Higher Education Complex, Al-Mustafa University, Qom, Iran
چکیده [English]

Objective: This study aims to systematically identify, explain, and formulate the objectives and functions of "ideal public Quranic recitation" (al-Tilāwah al-Majlisiyyah) from the perspective of Ayatollah Khamenei, defining recitation as an educational, spiritual, and cultural medium.
Methodology: Employing a qualitative approach, the research utilizes thematic content analysis and textual interrogation (istintāq) of his specialized speeches, writings, and Quranic directives, integrated with Quranic verses, prophetic traditions, and classical Quranic scholarship.
Findings: The findings demonstrate that the objectives of public recitation are structured in a three-tier hierarchical and causal continuum:

Preliminary Objectives: Enhancing public accessibility and cultural equity in hearing the Quran, establishing social familiarity (uns) and a Quranic atmosphere, and transmitting the emotional depth and vivid imagery of verses via deliberate "recitation engineering."
Intermediate Objectives: Fostering the reciter's inner spiritual impression (taʾaththur), inducing reverent humility (khushūʿ) and emotional responsiveness in listeners, and catalyzing ethical and spiritual transformation.
Ultimate Objectives: Revitalizing divine remembrance (dhikr), deepening religious faith and certainty (yaqīn), and guiding both individual and collective conduct toward practical adherence to Quranic commandments and a Quran-centered lifestyle.

Conclusion: According to Ayatollah Khamenei, public recitation transcends acoustic performance or ceremonial art; it serves as a transformative, civilization-building, and pedagogic vehicle where melodic and vocal techniques are strictly subservient to semantic transmission and holistic behavioral orientation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Public Quranic Recitation
  • Ayatollah Khamenei
  • Recitation Engineering
  • Meaning-Centered Recitation
  • Recitation Objectives
  • Spiritual Transformation
  1. قرآن کریم.
  2. نهج‌البلاغه (شریف رضی، ۱۴۱۲ق).
  3. ابن‌عاشور، محمد طاهر، التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور، چاپ اول، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
  4. ابن‌عربی، محمد بن علی، تفسیر ابن عربی (تأویلات عبدالرزاق)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق.
  5. ابن‌فارس، أحمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، بیروت: مکتب الإعلام الإسلامی، ۱۴۰۴ق.
  6. ابن‌هشام، عبدالملک بن هشام، سیرت محمد رسول الله(ص)، ترجمه مسعود انصاری، تهران: مولی، ۱۳۹۲ش.
  7. ابوحیان اندلسی، البحر المحیط، بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۲ق.
  8. اصفهانی، ابوالفرج، الأغانی، اشراف محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره: الهیئة المصریة العامة، ۱۹۹۲م.
  9. بخاری، محمد بن اسماعیل، المسند الصحیح، دمشق: دار طوق النجاة، ۱۴۲۲ق.
  10. بیهقی، احمد بن حسین، شعب الإیمان، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
  11. بیهقی، السنن الکبری، چاپ اول، بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۶ق.
  12. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، https: //farsi.khamenei.ir.
  13. جعفرملک، محمدجواد و دیگران، مؤلفه‌های تلاوت معنامحور از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، دوفصلنامه علمی مطالعات قرائت قرآن، سال یازدهم، شماره ۲۱، پاییز و زمستان، ۱۴۰۲ش.
  14. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، چاپ اول، قم: آل‌البیت، ۱۴۱۴ق.
  15. خرمی، محمدعلی و امینی تهرانی، محمد، مبانی نظریه تلاوت معنامحور قرآن کریم امام خامنه‌ای، دوفصلنامه علمی مطالعات قرائت قرآن، سال دوازدهم، شماره ۲۳، پاییز و زمستان، ۱۴۰۳ش.
  16. دامغانی، حسین‌بن‌محمد، الوجوه والنظائر لألفاظ کتاب‌الله العزیز، قاهره: وزارت اوقاف، ۱۴۱۲ق.
  17. ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، بیروت: دارالکتاب العربی، ۱۴۰۹ق.
  18. ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت: الرسالة، ۱۴۰۵ق.
  19. راغب اصفهانی، حسین، مفردات ألفاظ القرآن، تحقیق صفوان داودی، دمشق: دارالقلم، ۱۴۱۲ق.
  20. زرنوشه فراهانی، حسن، شاخصه‌های مهندسی تلاوت از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، دوفصلنامه علمی مطالعات قرائت قرآن، سال یازدهم، شماره ۲۱، پاییز و زمستان، ۱۴۰۲ش.
  21. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، چاپ چهارم، قم: دارالکتب العربی، ۱۴۰۷ق.
  22. شریف رضی، نهج البلاغه، تحقیق عبده، قم: دارالذخائر، ۱۴۱۲ق.
  23. شعیری، محمد بن محمد، جامع الأخبار، چاپ اول، نجف: مطبعة حیدریة، بی‌تا.
  24. صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد، المحیط فی اللغة، چاپ اول، بیروت: عالم الکتاب، ۱۴۱۴ق.
  25. صدوق، محمد بن علی، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، چاپ دوم، قم: منشورات الرضی، ۱۳۶۸ش.
  26. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ اول، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
  27. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
  28. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری: تاریخ الأمم و الملوک، بیروت: عزالدین، ۱۴۱۳ق.
  29. طیب، سید عبدالحسین، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، تهران: انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش.
  30. عسکری، حسن بن عبدالله، الفروق فی اللغة، بیروت: دار الآفاق الجدیدة، ۱۴۰۰ق.
  31. غزالی، ابوحامد، إحیاء علوم‌الدین، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
  32. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، چاپ دوم، قم: هجرت، ۱۴۰۹ق.
  33. فیض کاشانی، المحجة البیضاء، تحقیق غفاری، قم: نشر اسلامی، بی‌تا.
  34. قادری هندی، علاءالدین علی بن حسام‌الدین، کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال، چاپ پنجم، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۱ق.
  35. قائمی، محسن و ویسی، کامران، اثرگذاری تلاوت از منظر آیات قرآن با تأکید بر بیانات مقام معظم رهبری، دوفصلنامه علمی مطالعات قرائت قرآن، سال یازدهم، شماره ۲۱، پاییز و زمستان، ۱۴۰۲ش.
  36. کحاله، عمر رضا، أعلام النساء فی عالمی العرب والإسلام، دمشق: مطبعة الهاشمیة، ۱۳۷۹ش.
  37. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: کتابفروشی علمیه اسلامیه، ۱۳۶۹ش.
  38. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع)، چاپ اول، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
  39. مسلم بن حجاج نیشابوری، صحیح مسلم با شرح سنوسی، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
  40. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، چاپ اول، قم: مرکز الکتاب للترجمة و النشر، ۱۴۰۲ق.
  41. هیثمی، علی بن ابوبکر، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق.