مؤلفه ها، ابعاد و ساحت‌های تلاوت استادانه قرآن کریم از منظر‌اهام‌ شهید خامنه ای (قدس‌سره)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم وفنون قرائات،مجتمع عالی قرآن وحدیث،جامعه المصطفی العالمیه،قم،ایران

2 رئیس بخش زبان اردو دانشکده رادها شانتا تلوتو Radha Shanta Teluto) ، ،روهتاس ،بیهار هند، این دانشکده زیر نظر دانشگاه ویر کونوار سینگ آراءVKSU - فعالیت میکند

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف مفهوم‌پردازی و صورت‌بندی نظام‌مند مؤلفه‌های «تلاوت استادانه قرآن کریم» در چارچوب فکری مقام معظم رهبری انجام شده است و الگوهای صورت‌گرا را که تلاوت را صرفاً به فنون صوتی و مقامی تقلیل می‌دهند و ظرفیت معرفتی، تدبری و تربیتی آن را نادیده می‌گیرند، به‌طور انتقادی بررسی می‌کند.
روش‌شناسی: پژوهش با طراحی کیفی و استفاده از تحلیل مضمون بر اساس الگوی شش‌مرحله‌ای براون و کلارک انجام شده است. پیکره پژوهش شامل ۴۲ گزاره مضمونیِ هدفمند از پایگاه رسمی بیانات (khamenei.ir) در بازه ۱۹۸۹ تا ۲۰۱۷ بود که با کلیدواژه‌های «تلاوت»، «قرائت»، «ترتیل» و «قاری» شناسایی شدند. واحد تحلیل، بندهای معنایی بود و اعتبار پژوهش بر اساس معیارهای لینکلن و گوبا و نیز توافق ۸۵ درصدی بین کدگذاران تثبیت شد.
یافته‌ها: کدگذاری نظام‌مند به ۹۷ کد اولیه، ۲۱ مضمون پایه، ۵ مضمون سازمان‌دهنده و یک مضمون فراگیر با عنوان «تلاوت استادانه به‌مثابه کنشی ارتباطی-هدایتگر» انجامید. پنج ساحت سازنده عبارت‌اند از: (۱) ساحت فنی-اجرایی: ادای صحیح، تجوید، دقت نغمه‌ای و اجرای هماهنگ با معنا؛ (۲) ساحت معرفتی-معنایی: فهم واژگان الهی، تدبر فعال و پرهیز از خواندن شتاب‌زده؛ (۳) ساحت تدبری-قلبی: خشوع معنوی، حضور قلب و ارتباط مستقیم شخصی با وحی؛ (۴) ساحت ارتباطی-اثرگذار: نفوذ معانی در جان شنونده؛ و (۵) ساحت تربیتی-عملی: ایجاد انس، تهذیب اخلاق و تعهد عملی به هدایت قرآنی.
نتیجه‌گیری: تلاوت استادانه، کنشی یکپارچه، معنا‌محور و تدبرگراست که در آن زیبایی صوتی ابزار انتقال هدایت الهی و ایجاد تحول وجودی است. این الگوی مفهومی می‌تواند مبنایی استوار برای اصلاح برنامه‌های آموزشی، معیارهای داوری مسابقات و برنامه‌ریزی محافل قرآنی فراهم کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Master-class Qur’ānic Recitation: Components, Dimensions, and Domains from the Perspective of the Supreme Leader Thematic Analysis

نویسندگان [English]

  • mohammad babaei 1
  • Ghulam Haidar 2
1 Assistant Professor, Department of Quranic Recitation Sciences and Arts, Higher Institute of Quran and Hadith, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
2 Head, Department of Urdu, Radha Shanta Telutho College, Rohtas, Bihar, India (Affiliated to Veer Kunwar Singh University, Ara - VKSU)
چکیده [English]

Objective: This study aims to conceptualize and systematically articulate the constituent components of "masterful Qur’ānic recitation" within the intellectual framework of the Supreme Leader. It critically addresses formalistic paradigms that reduce recitation exclusively to vocal and melodic technique while overlooking its epistemic, contemplative, and formative potential.
Methodology: Employing a qualitative research design, the study conducted thematic content analysis following the six-phase model of Braun and Clarke. The research corpus comprised 42 purposively selected thematic excerpts from the official discourse database (khamenei.ir) spanning 1989 to 2017, identified via key descriptors (tilāwah, qirā’ah, tartīl, and qārī). Semantic paragraphs served as the units of analysis. Trustworthiness was established through Lincoln and Guba’s criteria alongside an inter-coder agreement rate of 85%.
Findings: Systematic coding yielded 97 initial codes, 21 basic themes, 5 organizing themes, and 1 global theme: "Masterful Recitation as a Communicative-Guiding Act." The five constitutive domains are: (1) Technical-Performative Domain (accurate articulation, tajwīd, melodic precision, and meaning-congruent delivery); (2) Epistemic-Semantic Domain (comprehension of divine vocabulary, active contemplation [tadabbur], and avoidance of hasty reading); (3) Contemplative-Heartfelt Domain (spiritual humility [khushū‘], presence of heart, and direct personal engagement with revelation); (4) Communicative-Impactful Domain (penetration of meanings into the listener’s soul); and (5) Formative-Practical Domain (fostering intimate attachment, moral refinement, and practical commitment to Qur’ānic guidance).
Conclusion: Masterful recitation is an integrative, meaning-centered, and contemplation-driven practice wherein acoustic beauty serves as an instrument for delivering divine guidance and fostering existential transformation. This conceptual model provides a robust foundation for reforming pedagogical curricula, competition adjudication criteria, and Qur’ānic assembly programs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qur’ānic Recitation
  • Masterful Recitation
  • Supreme Leader
  • Thematic Content Analysis
  • Qur’ānic Contemplation (Tadabbur)
  • Tajwīd
  • Tartīl
  • Formative Impact
  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌اثیر جزری، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، قم: مؤسسه اسماعیلیان، ۱۳۶۷ش.
  3. ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، ۱۴۰۴ق.
  4. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، بیروت: دارالفکر، ۱۴۰۱ق.
  5. حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم: مؤسسه آل البیت (ع)، ۱۴۰۹ق.
  6. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در اولین دیدار با نمایندگان مجلس هشتم، ۱۳۸۷/۰۳/۲۱.
  7. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در پایان مراسم قرائت قاریان قرآن، ۱۳۶۹/۰۱/۱۹.
  8. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در جلسه اختتامیه مسابقات قرائت قرآن، ۱۳۷۱/۱۱/۰۵.
  9. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در جمع قاریان قرآن در روز اول ماه رمضان، ۱۳۸۸/۰۵/۳۱.
  10. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار اعضای گروه ویژه و گروه معارف اسلامی صدای جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۰/۱۲/۱۳.
  11. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، ۱۳۹۰/۰۶/۱۷.
  12. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار اعضای هیأت دولت، ۱۳۸۴/۰۷/۱۷.
  13. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم، ۱۳۹۵/۰۵/۱۱.
  14. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعی از بانوان اندیشمند، ۱۳۷۷/۰۷/۱۸.
  15. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعی از قاریان قرآن، ۱۳۷۰/۰۱/۲۲.
  16. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعی از قاریان قرآن، ۱۳۷۰/۱۱/۱۷.
  17. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعی از قاریان قرآن، ۱۳۸۲/۰۸/۰۶.
  18. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعی از قاریان قرآن، ۱۳۸۳/۰۶/۲۶.
  19. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعی از قاریان قرآن، ۱۳۸۳/۰۷/۲۵.
  20. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعی از قاریان، ۱۳۷۱/۱۲/۱۷.
  21. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعى از دانشجویان، ۱۳۹۴/۰۴/۲۰.
  22. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعى از دانشجویان، ۱۳۹۵/۰۴/۱۲.
  23. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعى از قاریان قرآن، ۱۳۶۸/۱۱/۲۰.
  24. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعى از قاریان قرآن، ۱۳۶۸/۱۲/۰۴.
  25. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعى از قاریان قرآن، ۱۳۷۰/۱۲/۲۷.
  26. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در سی و دومین دوره مسابقات بین‌المللی قرآن‌کریم، ۱۳۹۴/۰۳/۰۲.
  27. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در سی و یکمین دوره مسابقات بین‌المللی قرآن‌کریم، ۱۳۹۳/۰۳/۱۳.
  28. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در ششمین همایش ملی نخبگان جوان، ۱۳۹۱/۰۷/۱۲.
  29. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در مسابقات بین‌المللی قرآن‌کریم، ۱۳۹۱/۰۴/۰۴.
  30. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار قاریان شرکت‌کننده در بیست و سومین مسابقات بین‌المللی قرآن، ۱۳۸۵/۰۷/۰۴.
  31. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار قاریان قرآن در روز اول ماه مبارک رمضان، ۱۳۸۷/۰۶/۱۲.
  32. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار قاریان قرآن، ۱۳۸۹/۰۴/۲۴.
  33. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار قاریان قرآن‌کریم، ۱۳۸۴/۰۷/۱۴.
  34. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار قاریان مصری، ۱۳۷۰/۱۱/۲۷.
  35. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار قاریان، ۱۳۸۶/۰۶/۲۲.
  36. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار قاریان، ۱۳۹۱/۰۴/۳۱.
  37. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار معلمان و اساتید دانشگاه‌های خراسان شمالی، ۱۳۹۱/۰۷/۲۰.
  38. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در دیدار هیأت علمی و دست‌اندرکاران برگزاری همایش ملی «فقه هنر»، ۱۳۹۴/۱۰/۲۱.
  39. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در ضیافت انس با قرآن در اولین روز ماه رمضان، ۱۳۸۹/۰۵/۲۱.
  40. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در محفل انس با قرآن، ۱۳۹۴/۰۳/۲۸.
  41. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در محفل انس با قرآن‌کریم، ۱۳۹۵/۰۳/۱۸.
  42. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در محفل انس با قرآن‌کریم، ۱۳۹۶/۰۳/۰۶.
  43. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در مراسم اختتامیه مسابقات قرآن، ۱۳۷۳/۱۰/۱۴.
  44. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در مراسم اختتامیه هجدهمین دوره مسابقات حفظ، قرائت و تفسیر قرآن‌کریم، ۱۳۸۰/۰۷/۲۶.
  45. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در مراسم تودیع قاریان قرآن (استاد شیخ شعبان عبدالعزیز صیاد و شیخ محمود صدیق منشاوی)، ۱۳۷۰/۰۲/۰۶.
  46. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در مراسم جشن تکلیف دانش‌آموزان، ۱۳۹۵/۰۹/۲۳.
  47. خامنه‌ای، سید علی، بیانات در مراسم قرائت قرآن مجید، ۱۳۷۶/۱۰/۱۰.
  48. خامنه‌ای، سید علی، شرح حدیث در ابتدای جلسه درس خارج فقه، ۱۳۹۱/۰۱/۱۹.
  49. خامنه‌ای، سید علی، شرح حدیث در ابتدای جلسه درس خارج فقه، ۱۳۹۲/۰۱/۱۹.
  50. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، دمشق/بیروت: دارالعلم/الدار الشامیة، ۱۴۱۲ق.
  51. راوندی، سید فضل‌الله، النوادر، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی، ۱۴۰۵ق.
  52. زبیدی، مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، کویت: مطبعة حکومت کویت، ۱۳۸۵ق.
  53. سید رضی، نهج‌البلاغه، تصحیح صبحی صالح، قم: دار الأسوة، ۱۴۱۵ق.
  54. سیوطی، جلال‌الدین، الاتقان فی علوم القرآن، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۳ش.
  55. شورای عالی قرآن، مجموعه مقالات و سخنرانی‌های دهمین نشست تخصصی شورای عالی قرآن (ویژگی‌های تلاوت استادانه و مبانی، مفاهیم و راهکارهای توسعه حفظ قرآن‌کریم)، تهران: شورای عالی قرآن، ۱۳۹۳ش.
  56. شورای عالی قرآن، مجموعه مقالات و سخنرانی‌های نهمین نشست تخصصی شورای عالی قرآن (ویژگی‌های تلاوت استادانه)، تهران: شورای عالی قرآن، ۱۳۹۲ش.
  57. صدوق، محمد بن علی، الأمالی، قم: مؤسسه بعثت، ۱۳۷۸ق.
  58. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ق.
  59. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۷ش.
  60. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۶۵ش.
  61. مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  62. مسلم بن حجاج نیشابوری، صحیح مسلم، بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۲ق.
  63. نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسه آل البیت (ع)، ۱۴۰۸ق.